Σχολεία «υπό επιτήρηση» ή ελεύθερα κύτταρα παιδείας;
Η πρόσφατη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου για τοποθέτηση καμερών στα σχολεία φέρνει και πάλι στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: Θέλουμε τα σχολεία μας να είναι χώροι ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας ή πεδία διαρκούς αστυνόμευσης που θυμίζουν «Μεγάλο Αδελφό»;
Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση της νομικής συμβούλου της Δ.Ο.Ε., η τοποθέτηση και χρήση συστημάτων βιντεοεπιτήρησης στις σχολικές μονάδες κατά την ώρα λειτουργίας τους είναι απολύτως απαγορευμένη. Ακόμη και για τις ώρες που το σχολείο είναι κλειστό, ο νόμος θέτει αυστηρότατες προϋποθέσεις:
- Απαιτείται άδεια από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.
- Πρέπει να αποδεικνύεται η αναγκαιότητα του μέτρου.
- Η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται μετά από διαβούλευση με εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές.
Και βέβαια δεν είναι μόνο το γράμμα του νόμου, αλλά και η ουσία της εκπαίδευσης. Η ύπαρξη καμερών, ακόμα και «άδειων κουτιών» που προσομοιάζουν με κάμερες, πλήττει βάναυσα την ψυχική υγεία των μαθητών. Όπως τονίζει η Αρχή, ο κίνδυνος είναι δομικός: Τα παιδιά κινδυνεύουν να μεγαλώσουν πιστεύοντας ότι είναι φυσιολογικό να παρακολουθούνται. Περιορίζεται η έννοια της ελευθερίας τους και αλλοιώνεται η αυθόρμητη συμπεριφορά τους. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι κάθε του κίνηση καταγράφεται, σταματά να δρα ως ελεύθερος άνθρωπος και αρχίζει να λειτουργεί ως «ελεγχόμενο αντικείμενο». Ο κίνδυνος αυτός ενδέχεται να είναι υψηλός καθότι οι προσωπικές και κοινωνικές επιπτώσεις από την ύπαρξη των καμερών και του αισθήματος της συνεχούς παρακολούθησης στα θεμελιώδη δικαιώματα της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής των φυσικών προσώπων που κινούνται στο χώρο του σχολείου είναι άγνωστες. Τα φυσικά πρόσωπα που πρωτίστως επηρεάζονται ουσιωδώς από τον υψηλό αυτό κίνδυνο και μπορούν ευλόγως να θεωρήσουν ότι προσβάλλονται άμεσα τα ως άνω δικαιώματά τους είναι οι μαθητές, οι εκπαιδευτικοί και άλλοι εργαζόμενοι στα σχολεία. Και τούτο διότι μαθητές και εκπαιδευτικοί βρίσκονται μεγάλο χρονικό διάστημα της ημέρας στο χώρο του σχολείου τόσο υποχρεωτικά βάσει του σχετικού εκπαιδευτικού προγράμματος όσο και προαιρετικά για την συμμετοχή σε άλλες εκπαιδευτικές ή εξωσχολικές, κοινωνικές και πολιτιστικές, δραστηριότητες και εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα τις απογευματινές ή βραδινές ώρες ή τα Σαββατοκύριακα βάσει της προβλεπόμενης διαδικασίας.
Η λύση απέναντι στους βανδαλισμούς ή την ανασφάλεια δεν είναι η ψηφιακή καταστολή, αλλά η ζωντανή παρουσία. Η τοπική κοινωνία χρειάζεται το σχολείο ως «στέκι της γειτονιάς».
Αντί για δαπανηρά συστήματα παρακολούθησης που διαβρώνουν τις δημοκρατικές αξίες, ο Δήμος οφείλει:
- Να εξασφαλίσει κονδύλια για την πρόσληψη προσωπικού φύλαξης. Η ανθρώπινη παρουσία εγγυάται την ασφάλεια χωρίς να παραβιάζει την ιδιωτικότητα.
- Να ανοίξει τα προαύλια τα απογεύματα για δράσεις και συνύπαρξη των νέων.
Η ασφάλεια των κτιρίων δεν μπορεί να τίθεται πάνω από την ελευθερία των παιδιών μας. Κάθε κάμερα που κοιτάζει έναν μαθητή στα μάτια είναι μια ομολογία αποτυχίας της πολιτείας να εμπνεύσει σεβασμό για τον δημόσιο χώρο με μέσα παιδαγωγικά.
Τα τέρατα υπήρχαν πάντα στις κοινωνίες μας. Το χειρότερο όλων όμως δεν είναι η ύπαρξη τους αλλά η συνήθεια της κοινωνίας απέναντι σε αυτά η οποία τελικά τα θεωρεί και απαραίτητα για την εξασφάλιση της υγείας της.
