"Μωρία ανίκατε μάχαν"

Η σύγκριση μεταξύ της Κοινωνίας των Εθνών (ΚτΕ) του 1930 και του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) του 2026 είναι μια άσκηση που προκαλεί δέος, καθώς οι ομοιότητες υποδηλώνουν ότι η ανθρωπότητα τείνει να επαναλαμβάνει τα ίδια δομικά σφάλματα.

Και οι δύο οργανισμοί δημιουργήθηκαν με το σύνθημα «Ποτέ Ξανά», αλλά και οι δύο κατέληξαν να παρακολουθούν την ιστορία να συμβαίνει χωρίς αυτούς. Η Κοινωνία των Εθνών δεν διέθετε δικό της στρατό. Όταν η Ιταλία εισέβαλε στην Αιθιοπία ή η Ιαπωνία στη Μαντζουρία, η ΚτΕ επέβαλε «οικονομικές κυρώσεις» που κανείς δεν τήρησε. Υπήρχε παντελής έλλειψη εκτελεστικής ισχύος. Ο ΟΗΕ σήμερα έχει ειρηνευτικές δυνάμεις, αλλά αυτές είναι δέσμιες των εντολών των κρατών-μελών. Στην τρέχουσα κρίση στη Μέση Ανατολή, οι κυανόκρανοι στον Λίβανο  περιορίζονται στο να καταγράφουν τις παραβιάσεις, ανίκανοι να αποτρέψουν την εισβολή ή τους πυραύλους

Η μεγαλύτερη ευθύνη για τη σημερινή κατάσταση βαραίνει τη δομή του Συμβουλίου Ασφαλείας, η οποία θυμίζει τις παθογένειες του μεσοπολέμου. Τότε οι μεγάλες δυνάμεις (Βρετανία, Γαλλία) χρησιμοποιούσαν την ΚτΕ για να προστατεύσουν τα αποικιακά τους συμφέροντα, αγνοώντας τις εκκλήσεις μικρότερων εθνών. Τώρα το δικαίωμα του Βέτο (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γαλλία, Βρετανία) έχει μετατρέψει τον ΟΗΕ σε μια αρένα γεωπολιτικών παιχνιδιών. Οι ΗΠΑ μπλοκάρουν ψηφίσματα κατά του Ισραήλ. Η Ρωσία και η Κίνα μπλοκάρουν κυρώσεις κατά του Ιράν ή της Συρίας. Το αποτέλεσμα είναι ο οργανισμός που θα έπρεπε να εγγυάται την ειρήνη, εγγυάται τελικά την ασυλία των ισχυρών.

Η πιο σοβαρή ευθύνη που μοιράζονται οι δύο εποχές είναι η απώλεια της πίστης στο Διεθνές Δίκαιο. Όπως τη δεκαετία του '30 η εισβολή της Γερμανίας στην Πολωνία σήμανε το τέλος της ΚτΕ, έτσι και το 2026 η αδυναμία του ΟΗΕ να εμποδίσει τη γενίκευση της σύρραξης στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, θέτει το ερώτημα αν ο οργανισμός έχει πλέον πεθάνει κλινικά.

Τελικά μάλλον το συμπέρασμα είναι ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται επειδή οι θεσμοί που χτίζουμε για να μας προστατεύουν είναι πάντα πιο αδύναμοι από τη δίψα για ισχύ των "ηγετών" μας. Η ευθύνη του ΟΗΕ σήμερα είναι η ίδια με της ΚτΕ. Επέτρεψαν και οι δύο στον κυνισμό του οικονομικού συμφέροντος να νικήσει την αρχή της συλλογικής ασφάλειας.

Στη δεκαετία του '30, η παγκόσμια οικονομία ήταν κατακερματισμένη. Οι χώρες πολεμούσαν για επιβίωση μέσω της αυτάρκειας. Το ναζιστικό μοντέλο βασιζόταν στον επανεξοπλισμό με δανεικά. Η οικονομία της Γερμανίας θα κατέρρεε αν δεν εισέβαλε σε άλλες χώρες για να ληστέψει τα αποθέματα χρυσού τους και να αποκτήσει δωρεάν εργατικό δυναμικό (σκλάβους). Ο «Ζωτικός Χώρος» ήταν, στην πραγματικότητα, ένας οικονομικός σχεδιασμός για τον έλεγχο των σιτοβολώνων της Ουκρανίας και των πετρελαίων του Καυκάσου. Η Ιαπωνία ήταν μια βιομηχανική δύναμη χωρίς δικούς της πόρους. Το 80% του πετρελαίου της προερχόταν από τις ΗΠΑ. Το αμερικανικό εμπάργκο του 1941 την έπνιξε οικονομικά, αναγκάζοντάς την να επιτεθεί στη Νοτιοανατολική Ασία για να ελέγξει το πετρέλαιο της Ινδονησίας και το καουτσούκ της Μαλαισίας. Για την Ουάσιγκτον, ο πόλεμος λειτούργησε ως το απόλυτο πακέτο τόνωσης. Το πρόγραμμα «Εκμίσθωση και Δανεισμός» επέτρεψε στις ΗΠΑ να μετατραπούν σε «οπλοστάσιο της δημοκρατίας», κερδίζοντας τεράστια οικονομική επιρροή έναντι της Βρετανίας, η οποία ξεπλήρωνε τα χρέη της για δεκαετίες.

Σήμερα, το διακύβευμα δεν είναι η εδαφική προσάρτηση, αλλά ο έλεγχος των ροών ενέργειας, δεδομένων και εμπορίου. Το οικονομικό συμφέρον της Τεχεράνης είναι η άρση των κυρώσεων που στραγγαλίζουν την οικονομία της. Χρησιμοποιεί την απειλή στα Στενά του Ορμούζ ως μοχλό πίεσης. Αν ελέγξει τις τιμές του πετρελαίου, αναγκάζει τη Δύση να διαπραγματευτεί. Παράλληλα, η Κίνα είναι ο κύριος αγοραστής του, δημιουργώντας έναν άξονα που παρακάμπτει το δολάριο. Το Ισραήλ έχει εξελιχθεί σε ενεργειακό παίκτη μέσω των κοιτασμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η σταθερότητα στην περιοχή είναι απαραίτητη για τη λειτουργία των αγωγών προς την Ευρώπη. Ο πόλεμος στον Λίβανο έχει στόχο, μεταξύ άλλων, τη διασφάλιση αυτών των θαλάσσιων οικονομικών ζωνών. Οι ΗΠΑ προωθούσαν τον οικονομικό διάδρομο Ινδία-Μέση Ανατολή-Ευρώπη για να παρακάμψουν την Κίνα. Η Κίνα θέλει να προστατεύσει τον δικό της «Δρόμο του Μεταξιού».

Η ακαταμάχητη βλακεία όλων αυτών των οικονομικών συμφερόντων είναι ότι η τρέχουσα ανάφλεξη καταστρέφει αυτά τα σχέδια. Και όσο το μυαλό αυτών των λίγων μένει περιορισμένο σ' αυτούς τους στόχους τόσο η ζωή της ανθρωπότητας θα φθίνει. Και τότε και σήμερα οι λαοί αποκεφαλίζονται από το χατζάρι της ματαιόδοξης διάθεσης του πλούτου για αύξηση η οποία, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, φαίνεται να είναι χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα. Οι άνθρωποι γεννιούνται και πεθαίνουν. Άλλοι νωρίτερα άλλοι αργότερα. Άλλοι φτωχοί άλλοι πλούσιοι. Άλλοι αρτιμελείς και άλλοι ανάπηροι. Όλοι όμως αργά ή γρήγορα γινόμαστε "αέρας" κι αυτός ο ¨αέρας" δεν έχει καμιά σχέση με τον πλούτο.

Όπως λέει κι ο Αϊνστάιν μετά την άνοιξη του 1955 που γνώρισε το Σοφοκλή "Μωρία ανίκατε μάχαν".

ΓΑ