A. Η πολιτική ευθύνη δεν συλλαμβάνεται. Αναλαμβάνεται.
Ο Δήμαρχος δεν έπρεπε να συλληφθεί. Έπρεπε να παραιτηθεί.
Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία ενός τόπου που ξεπερνούν το ίδιο το γεγονός που τις προκάλεσε. Στιγμές που μας υποχρεώνουν να σταματήσουμε, να αναλογιστούμε όχι μόνο τι συνέβη, αλλά κυρίως γιατί συνέβη και τι οφείλουμε να αλλάξουμε, ώστε να μην επαναληφθεί.
Η πυρκαγιά στον ΧΥΤΑ της Πάρου αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, μια τέτοια στιγμή. Δεν είναι απλώς ένα ακόμη δυσάρεστο περιστατικό. Είναι μια αφορμή για έναν βαθύτερο προβληματισμό γύρω από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι θεσμοί, η τοπική αυτοδιοίκηση και συνολικά η δημόσια διοίκηση στη χώρα μας.
Γι' αυτό και πιστεύω ότι η πολιτική ευθύνη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με όρους ποινικής διαδικασίας. Η ποινική ευθύνη ανήκει αποκλειστικά στη Δικαιοσύνη, η οποία οφείλει να διερευνήσει με απόλυτη ανεξαρτησία όλα τα πραγματικά περιστατικά και να αποφανθεί σύμφωνα με τον νόμο.
Η πολιτική ευθύνη, όμως, είναι κάτι διαφορετικό. Δεν συλλαμβάνεται. Αναλαμβάνεται.
Γι' αυτό θεωρώ ότι ο Δήμαρχος δεν έπρεπε να συλληφθεί. Έπρεπε να παραιτηθεί.
Όχι επειδή η παραίτηση αποτελεί ομολογία ενοχής. Όχι επειδή υποκαθιστά τη Δικαιοσύνη. Αλλά επειδή αποτελεί την ύψιστη έκφραση πολιτικής λογοδοσίας. Είναι μια πράξη που δείχνει ότι ο αιρετός αντιλαμβάνεται πως, πέρα από τη νομική διάσταση, υπάρχει και η ηθική και πολιτική ευθύνη απέναντι στους πολίτες που τον εμπιστεύθηκαν.
Δυστυχώς, αυτή η αντίληψη φαίνεται να αποδυναμώνεται ολοένα και περισσότερο στη χώρα μας.
Η δημόσια ζωή στην Ελλάδα περνά, κατά τη γνώμη μου, μια βαθιά κρίση αξιών. Η ευθύνη, η λογοδοσία και η αυτοκριτική υποχωρούν, ενώ στη θέση τους κυριαρχεί συχνά η προσπάθεια μετάθεσης των ευθυνών, η κομματική αντιπαράθεση και η επικοινωνιακή διαχείριση των κρίσεων.
Η διαπίστωση αυτή δεν αφορά μόνο την Πάρο. Αφορά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη δημόσια διοίκηση και την πολιτική. Αρκεί να θυμηθούμε ορισμένες από τις μεγαλύτερες τραγωδίες που σημάδεψαν τη σύγχρονη Ελλάδα. Το ναυάγιο του «Σάμινα», η τραγωδία στο Μάτι και η εθνική τραγωδία των Τεμπών ανέδειξαν, καθεμία με διαφορετικό τρόπο, σοβαρές αδυναμίες του κρατικού μηχανισμού και της διοίκησης. Δεν αναφέρομαι στα γεγονότα αυτά για να τα συγκρίνω μεταξύ τους. Κάθε τραγωδία είναι μοναδική και κάθε ανθρώπινη απώλεια ανεκτίμητη. Τα αναφέρω γιατί θεωρώ ότι αποτελούν ενδείξεις μιας βαθύτερης κρίσης του αξιακού μας συστήματος. Μιας κρίσης που δεν αφορά μόνο τα πρόσωπα που κάθε φορά βρίσκονται στην εξουσία, αλλά συνολικά τη λειτουργία των θεσμών και της κοινωνίας. Όταν η ανάληψη της πολιτικής ευθύνης αντιμετωπίζεται ως ένδειξη αδυναμίας και όχι ως πράξη δημοκρατικής ωριμότητας, τότε το πρόβλημα παύει να είναι μόνο διοικητικό. Γίνεται πολιτισμικό. Γίνεται αξιακό.
Κατά τη γνώμη μου, εκεί βρίσκεται η πραγματική ρίζα του προβλήματος. Γιατί οι κοινωνίες δεν κρίνονται μόνο από την ικανότητά τους να αντιμετωπίζουν τις κρίσεις. Κρίνονται κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο αναλαμβάνουν την ευθύνη μετά από αυτές. Η Πάρος μάς δίνει σήμερα την ευκαιρία να ανοίξουμε αυτή τη δύσκολη αλλά αναγκαία συζήτηση. Όχι για να αναζητήσουμε αποδιοπομπαίους τράγους. Αλλά για να αναζητήσουμε την αλήθεια, να αποδώσουμε τις ευθύνες εκεί όπου πραγματικά ανήκουν και, κυρίως, να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε παρόμοια γεγονότα να μην επαναληφθούν.
Για να συμβεί όμως αυτό, χρειάζεται να εγκαταλείψουμε τη λογική της εύκολης ενοχοποίησης ενός μόνο προσώπου και να εξετάσουμε με ειλικρίνεια ολόκληρη την αλυσίδα των αποφάσεων, των παραλείψεων και των ευθυνών που οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση. Μόνο τότε η πολιτική ευθύνη θα αποκτήσει το πραγματικό της νόημα. Και μόνο τότε η κοινωνία θα μπορέσει να ξαναχτίσει την εμπιστοσύνη της προς τους θεσμούς.
Γιώργος Ανδρεάδης
