Β. Η περίπτωση της Πάρου: ένα διαχρονικό πρόβλημα και όχι ένα μεμονωμένο περιστατικό
Αν περιορίσουμε τη συζήτηση μόνο στην πυρκαγιά του ΧΥΤΑ, υπάρχει ο κίνδυνος να αντιμετωπίσουμε το σύμπτωμα και όχι την πραγματική αιτία του προβλήματος. Κατά τη γνώμη μου, η πυρκαγιά δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένα από τη συνολική πορεία της διαχείρισης των απορριμμάτων στην Πάρο. Αποτελεί την κορύφωση μιας διαχρονικής κατάστασης που διαμορφώθηκε μέσα από αποφάσεις, παραλείψεις, καθυστερήσεις και αδυναμίες πολλών ετών. Γι' αυτό θεωρώ ότι η συζήτηση πρέπει να ξεκινήσει από τη βασική αρχή ότι οι ευθύνες δεν περιορίζονται σε ένα πρόσωπο ούτε σε μία δημοτική περίοδο.
Η ευθύνη, ως πολιτική έννοια, είναι συλλογική και διαχρονική. Αφορά τις δημοτικές αρχές που διοίκησαν τον Δήμο, τα Δημοτικά Συμβούλια που έλαβαν ή δεν έλαβαν κρίσιμες αποφάσεις, τις αντιπολιτεύσεις που είχαν υποχρέωση να ασκούν ουσιαστικό έλεγχο, αλλά και κάθε θεσμικό φορέα που συμμετείχε στη διαχείριση του ζητήματος.
Δεν υποστηρίζω ότι όλοι έχουν την ίδια ευθύνη.
Υποστηρίζω, όμως, ότι όλοι πρέπει να εξεταστούν με τα ίδια κριτήρια.
Η διαχείριση των απορριμμάτων δεν είναι μια συνηθισμένη διοικητική διαδικασία. Συνδέεται άμεσα με τη δημόσια υγεία, την προστασία του περιβάλλοντος, την πολιτική προστασία και την ποιότητα ζωής των κατοίκων και των επισκεπτών. Για τον λόγο αυτό απαιτεί συνεχή σχεδιασμό, διαρκή έλεγχο και μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Η Πάρος, όμως, παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Σύμφωνα με τα επίσημα δημογραφικά στοιχεία, ο μόνιμος πληθυσμός του νησιού είναι σχετικά περιορισμένος. Κατά τους θερινούς μήνες, όμως, ο πληθυσμός πολλαπλασιάζεται εντυπωσιακά λόγω του τουρισμού. Η αύξηση αυτή συνεπάγεται τεράστια επιβάρυνση στις υποδομές, στις υπηρεσίες καθαριότητας και φυσικά στη διαχείριση των απορριμμάτων. Δεν αυξάνεται μόνο ο όγκος των σύμμεικτων απορριμμάτων. Αυξάνονται τα ανακυκλώσιμα υλικά, τα οργανικά απόβλητα, τα ογκώδη αντικείμενα, τα προϊόντα καθαρισμού οικοπέδων και κάθε μορφή αποβλήτων που συνοδεύει μια τόσο μεγάλη εποχική μεταβολή του πληθυσμού. Κατά συνέπεια χρειάζεται διαφορετικός σχεδιασμός, διαφορετικές υποδομές, περισσότερο προσωπικό και αυξημένοι οικονομικοί πόροι.
Παράλληλα, είναι αναγκαίο να εξεταστεί αν οι τεχνικές επισημάνσεις και οι παρατηρήσεις που είχαν διατυπωθεί κατά καιρούς από τις αρμόδιες υπηρεσίες αξιοποιήθηκαν στον βαθμό που έπρεπε. Εάν υπήρξαν προειδοποιήσεις ή συστάσεις που δεν εφαρμόστηκαν, το γεγονός αυτό πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο σοβαρής αξιολόγησης από τα αρμόδια όργανα.
Εξίσου σημαντικό είναι να αξιολογηθεί αν οι υποδομές του ΧΥΤΑ εξελίχθηκαν παράλληλα με τις πραγματικές ανάγκες του νησιού. Ένας χώρος που σχεδιάστηκε με διαφορετικά πληθυσμιακά και λειτουργικά δεδομένα είναι εύλογο να αντιμετωπίζει αυξημένες πιέσεις όταν οι ανάγκες μεταβάλλονται τόσο ραγδαία. Ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός όφειλε να προβλέψει εγκαίρως αυτή την πραγματικότητα και να διασφαλίσει ότι οι υποδομές θα μπορούσαν να ανταποκριθούν στις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις.
Αυτή είναι, πιστεύω, η ουσία του προβλήματος. Η διοίκηση δεν κρίνεται μόνο από τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται την καθημερινότητα. Κρίνεται κυρίως από την ικανότητά της να προβλέπει τις μελλοντικές ανάγκες και να προετοιμάζει τον τόπο για αυτές. Όταν ο σχεδιασμός υστερεί, οι κρίσεις δεν αποτελούν έκπληξη. Αποτελούν, δυστυχώς, το αναμενόμενο αποτέλεσμα.
Γιώργος Ανδρεάδης
