Δ. Ένα νέο αξιακό πρότυπο για τη δημόσια ζωή
Η δημόσια συζήτηση που άνοιξε μετά την πυρκαγιά στον ΧΥΤΑ της Πάρου δεν πρέπει να εξαντληθεί στην αναζήτηση ευθυνών. Η κοινωνία έχει ανάγκη από κάτι περισσότερο. Έχει ανάγκη από έναν ουσιαστικό αναστοχασμό για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη διοίκηση, την πολιτική και τη σχέση των θεσμών με τον πολίτη.
Η πολιτική ευθύνη δεν είναι μια τυπική υποχρέωση. Είναι στάση ζωής. Είναι η συνειδητή αποδοχή ότι όποιος αναλαμβάνει δημόσιο αξίωμα δεν απολαμβάνει μόνο εξουσία, αλλά αναλαμβάνει και την ευθύνη των αποφάσεών του, των παραλείψεών του και των αποτελεσμάτων της διοίκησής του.
Αυτό δεν αφορά μόνο τους Δημάρχους.
Αφορά τα Δημοτικά Συμβούλια, τις Περιφέρειες, την κεντρική διοίκηση, τους δημόσιους οργανισμούς, τους ιδιώτες που αναλαμβάνουν δημόσιες υπηρεσίες, τους πολίτες που επιλέγουν με την ψήφο τους και, τελικά, όλους όσοι συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων που επηρεάζουν τη ζωή όλων μας.
Η ευθύνη δεν μπορεί να είναι επιλεκτική. Δεν μπορεί να εμφανίζεται μόνο όταν τα πράγματα πηγαίνουν καλά και να εξαφανίζεται όταν εμφανίζονται τα προβλήματα.
Μια σύγχρονη δημοκρατία δεν οικοδομείται πάνω στην αναζήτηση ενόχων. Οικοδομείται πάνω στη λογοδοσία, στη διαφάνεια, στην ειλικρίνεια και στη διάθεση διαρκούς βελτίωσης.
Η Πάρος μπορεί να αποτελέσει αφετηρία αυτής της αλλαγής. Όχι επειδή γνώρισε μια κρίση, αλλά επειδή μπορεί να επιλέξει να διδαχθεί από αυτήν.
Η τοπική αυτοδιοίκηση χρειάζεται μακροχρόνιο σχεδιασμό, επιστημονική τεκμηρίωση, θεσμική συνεργασία και συνέπεια. Δεν μπορεί να λειτουργεί αποσπασματικά ούτε να εγκλωβίζεται στη λογική της διαχείρισης της καθημερινότητας. Οφείλει να προβλέπει τις ανάγκες του αύριο και να προετοιμάζει τον τόπο γι' αυτές.
Η Πολιτεία, από την πλευρά της, οφείλει να στηρίζει ουσιαστικά την αυτοδιοίκηση με τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους, με επαρκές προσωπικό και με σταθερό θεσμικό πλαίσιο. Δεν μπορεί να μεταφέρει ευθύνες χωρίς να μεταφέρει και τα μέσα για την άσκησή τους.
Οι ιδιώτες που συνεργάζονται με το Δημόσιο οφείλουν να αντιλαμβάνονται ότι η ανάληψη ενός έργου δημόσιου συμφέροντος συνεπάγεται αυξημένες υποχρεώσεις. Η ποιότητα των υπηρεσιών, η προστασία του περιβάλλοντος, η ασφάλεια και η τήρηση των συμβατικών δεσμεύσεων αποτελούν στοιχεία που δεν μπορούν να υποχωρούν μπροστά σε οποιαδήποτε άλλη επιδίωξη.
Όλα αυτά, όμως, προϋποθέτουν κάτι βαθύτερο. Προϋποθέτουν την αποκατάσταση του αξιακού μας συστήματος. Γιατί οι κοινωνίες δεν καταρρέουν μόνο από τις οικονομικές δυσκολίες ή τις διοικητικές αδυναμίες. Καταρρέουν όταν αποδυναμώνονται οι αξίες που συγκρατούν τη συνοχή τους.
Η ευθύνη.
Η λογοδοσία.
Η αξιοκρατία.
Η διαφάνεια.
Ο σεβασμός στους θεσμούς.
Η ειλικρίνεια απέναντι στους πολίτες.
Αυτές είναι οι αξίες που οφείλουμε να επαναφέρουμε στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής.
Η αναφορά στις τραγωδίες που σημάδεψαν τη σύγχρονη Ελλάδα δεν γίνεται για να αναζωπυρώσει αντιπαραθέσεις ούτε για να εξισώσει διαφορετικά γεγονότα. Γίνεται γιατί, κατά τη γνώμη μου, όλες ανέδειξαν ένα κοινό ζητούμενο: την ανάγκη να ενισχυθεί η κουλτούρα της πολιτικής ευθύνης και της λογοδοσίας. Αν δεν αντλήσουμε διδάγματα από αυτές τις εμπειρίες, θα συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε νέα κρίση ως ένα μεμονωμένο περιστατικό, αντί να αναγνωρίζουμε τις διαχρονικές παθογένειες που την προκαλούν.
Η Πάρος αξίζει περισσότερα.
Αξίζει θεσμούς που να εμπνέουν εμπιστοσύνη.
Αξίζει διοικήσεις που να σχεδιάζουν με ορίζοντα δεκαετιών και όχι μέχρι τις επόμενες εκλογές.
Αξίζει μια Πολιτεία που να στέκεται ουσιαστικά δίπλα στην αυτοδιοίκηση.
Και αξίζει πολίτες που να απαιτούν ευθύνη, διαφάνεια και λογοδοσία από όλους, χωρίς εξαιρέσεις.
Γιατί η πραγματική δύναμη μιας δημοκρατίας δεν μετριέται από τον αριθμό των νόμων που διαθέτει ούτε από την αυστηρότητα των κυρώσεων που επιβάλλει.
Μετριέται από την ποιότητα των ανθρώπων που αναλαμβάνουν την ευθύνη να τη διοικήσουν και από την προθυμία τους να λογοδοτούν όταν οι περιστάσεις το απαιτούν.
Αυτό είναι το μεγάλο δίδαγμα που, κατά τη γνώμη μου, οφείλουμε να κρατήσουμε από την υπόθεση της Πάρου.
Η πολιτική ευθύνη δεν είναι ποινική κατηγορία.
Δεν επιβάλλεται.
Δεν μετατίθεται.
Δεν παραγράφεται στη συνείδηση των πολιτών.
Η πολιτική ευθύνη δεν συλλαμβάνεται.
Αναλαμβάνεται.
Γιώργος Ανδρεάδης
